Lan
Kim Tuyến thân cây mọng nước, với kiểu lá đặc trưng hình trứng cùng màu
lục sẫm với mạng gân màu lục nhạt hay màu nâu - đỏ với mạng gân màu
vàng - lục hay hồng
Tên Việt Nam: Lan kim tuyến
Tên Latin: Anoectochilus setaceu
Đồng danh: Anoectochilus setaceus Blume, 1825. Chrysobaphus roxburghii
Wall. 1826; Anoectochilus roxburghii (Wall.) Wall. ex Lindl. 1840.
Họ: Phong lan Orchidaceae
Bộ: Phong lan Orchidales
Lớp (nhóm): Lan đất
Đặc điểm nhận dạng: Cây thảo, mọc ở đất, có thân rễ mọc dài; thân trên
đất mọng nước và có nhiều lông mềm, mang 2 - 4 lá mọc xòe sát đất. Lá
hình trứng, gần tròn ở gốc, chóp hơi nhọn và có mũi ngắn, cỡ 3 - 4 x 2 -
3 cm, có màu khác nhau với mạng gân thường nhạt hơn (màu lục sẫm với
mạng gân màu lục nhạt hay màu nâu - đỏ với mạng gân màu vàng - lục hay
hồng); cuống lá dài 2 - 3 cm. Cụm hoa dài 10 - 15 cm, mang 4 - 10 hoa
mọc thưa. Lá bắc hình trứng, chóp thót nhọn đột ngột, dài 8 - 10 mm, màu
hồng. Hoa thường màu trắng, dài 2,5 - 3 cm; các mảnh bao hoa dài khoảng
6 mm; môi dài đến 1,5 cm, ở mỗi bên gốc mang 6 - 8 dải hẹp, chóp phiến
rộng, chẻ hai sâu, hốc chứa mật dài 7 mm, bầu dài 1,3 cm, màu lục, có
nhiều lông mềm.
Sinh học và sinh thái: Mùa hoa tháng 2 - 4. Tái sinh bằng chồi từ thân
rễ và hạt, ít và sinh trưởng rất chậm. Mọc dưới tán rừng nguyên sinh,
hầu hết là nguyên thủy, rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng
trên sườn núi đá granit, riôlit, phiến sét, ở độ cao 500 - 1600 m, rải
rác thành từng nhóm vài ba cây trên đất ẩm, rất giàu mùn và lá cây rụng.
Phân bố:
Trong nước: Lào Cai (Sapa: Phăng Xi Păng, Văn Bàn: Liêm Phú), Hà Tĩnh
(Hương Sơn: Rào àn), Quảng Trị, Kontum (Đắk Glei: núi Ngọc Linh, Sa
Thầy: núi Chư Mom Ray), Đắk Lắk (Krông Bông: núi Chư Yang Sinh), Lâm
Đồng (Lạc Dương: núi Bì Đúp).
Thế giới: Ấn Độ, Nêpan, Butan, Trung Quốc, Mianma, Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaixia, Inđônêxia.
Giá trị: Cây có giá trị về mặt bảo tồn loài
Tình trạng: Loài có khu phân bố rộng nhưng với số lượng cá thể không
nhiều, tái sinh chậm và đòi hỏi điều kiện sống ngặt nghèo ngày càng
hiếm. Đã bị khai thác liên tục trong nhiều năm, hiện đã trở nên giảm sút
rõ rệt, có nguy cơ bị tuyệt chủng.
Phân hạng: EN A1a,c,d.
Biện pháp bảo vệ: Loài có trong Danh mục Thực vật rừng, Động vật rừng
nguy cấp, quý hiếm (nhóm 1) của Nghị định số 32/2006/NĐ - CP ngày
30/3/2006 của Chính phủ để nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích
thương mại. Cần bảo tồn các phần quần thể nhỏ còn sót lại ở các vườn
quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên. Bên cạnh đó cần nghiên cứu nhân
giống để gieo trồng tạo hàng hóa xuất khẩu đồng thời bảo vệ nguồn gen.
Tài liệu dẫn: Sách đỏ Việt Nam năm 2007 - phần thực vật – trang 409.
